به گزارش خبرنگار حیات، گرما در اروپا دیگر فقط به معنای چند روز هوای طاقت‌فرسا و افزایش مصرف برق برای خنک‌کردن خانه‌ها نیست؛ برای هزاران نفر، به عاملی مرگبار تبدیل شده است. تابستان ۲۰۲۶ با موج‌هایی از گرمای شدید در بخش‌های مختلف اروپا همراه شده و آمارهای رسمی نشان می‌دهد فاصله میان هشدار هواشناسی و پیامد واقعی این بحران، فاصله‌ای به قیمت جان انسان‌هاست.

در آلمان، تازه‌ترین برآورد موسسه «رابرت کخ» تصویری نگران‌کننده ارائه می‌کند. بر اساس گزارش این موسسه، تنها در هفته ۲۲ تا ۲۸ ژوئن، حدود ۹ هزار و ۶۰۰ مرگ مرتبط با گرما ثبت شده است؛ هفته‌ای که دمای هوا در مناطق مختلف آلمان به حدود ۴۰ درجه رسید. برآورد RKI نشان می‌دهد مجموع مرگ‌های مرتبط با گرما تا ۲۶ ژوئیه به حدود ۱۱ هزار و ۹۰۰ نفر رسیده است؛ رقمی که از تعداد مرگ‌های سالانه ثبت‌شده در هر یک از سال‌های گذشته از ۲۰۱۶ بیشتر است.

این اعداد وقتی نگران‌کننده‌تر می‌شوند که بدانیم رکورد قبلی آلمان در سال ۲۰۱۸ حدود ۹ هزار مرگ مرتبط با گرما در کل سال بود. به بیان دیگر، در تابستان امسال شمار مرگ‌های منتسب به گرما در مدت چند ماه از رکورد یک سال کامل عبور کرده است.

خبرگزاری فرانسه در گزارشی اعلام کرده است بررسی این آمارها نشان می‌دهد ۳۳ هزار مورد مرگ اضافی یا مرگ‌هایی که مستقیما با گرما ارتباط داشته‌اند، تنها در هشت کشور آلمان، اتریش، بلژیک، بریتانیا، فرانسه، هلند، پرتغال و اسپانیا ثبت شده‌اند.

سامانه پایش EuroMomo نیز بر اساس آمارهای اولیه برآورد کرده است که تنها در فاصله اواسط ژوئیه تا اواسط اوت (ماه جاری میلادی) بیش از ۳۰ هزار مورد مرگ اضافی در اروپا رخ داده است.

اگرچه این سامانه، آمار مرگ‌ومیر را به تفکیک کشورها منتشر نمی‌کند، اما نهادهای ملی بهداشت و درمان در کشورهای مختلف آمارهای اولیه‌ای را برای دوره‌های زمانی مشابه منتشر کرده‌اند که به شکل تقریبی از اواخر ماه مه تا اوت را دربرمی‌گیرند.

طبق داده‌های به نظر می‌رسد بیشترین شمار مرگ‌ومیر در اروپا در هفته پایانی ماه ژوئن ثبت شده است. در این هفته ۱۶ هزار مورد مرگ اضافی گزارش شده بود. همچنین احتمال دارد شمار کل موارد مرگ اضافی نیز تغییر کند. نکته مهم‌تر آن است که قربانیان فقط سالمندان نبودند. اگرچه افراد بالای ۷۵ سال حدود دو سوم مرگ‌های اضافی فرانسه را تشکیل داده‌اند، افزایش مرگ‌ومیر در گروه‌های سنی مختلف بالای ۱۵ سال نیز مشاهده شده است. حتی در گروه سنی ۴۵ تا ۶۴ سال، نزدیک به هزار مرگ اضافی گزارش شده است.

در این آمار تنها داده‌های رسمی ۲۳ کشور اروپایی در نظر گرفته شده‌اند و بخش‌هایی از اروپای شرقی را شامل نمی‌شوند.

از سوی دیگر مشکل فقط افزایش دمای هوا نیست؛ مسئله، میزان آمادگی شهرها و نظام‌های خدمات عمومی برای مواجهه با شرایطی است که دیگر استثنایی محسوب نمی‌شود. وقتی دما به ۴۰ درجه و بالاتر می‌رسد، سالمندان، بیماران، کارگران فضای باز، و حتی کسانی که در خانه‌های نامناسب و فاقد سیستم سرمایشی زندگی می‌کنند، در معرض خطر قرار می‌گیرند.

گفتنی است حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد خانوارهای اروپا سیستم تهویه مطبوع (AC) دارند. و رویترز در مرداد ۲۰۲۶ این رقم را حدود ۲۳ درصد اعلام کرده، در اتحادیه اروپا، مصرف انرژی برای سرمایش در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال ۲۰۱۸ تقریباً دو برابر شده است.در برخی کشورهای گرم جنوب اروپا وضعیت کاملاً متفاوت است. مثلاً در ایتالیا طبق آمار رسمی سال ۲۰۲۴، ۵۰ درصد خانوارها حداقل یک سیستم سرمایشی در خانه دارند.در مقابل، در کشورهای شمالی و غربی استفاده بسیار کمتر است؛ بر اساس داده‌های گردآوری‌شده، فرانسه حدود ۲۴ درصد و آلمان حدود ۱۹ درصد دارند و در انگلیس این رقم تنها حدود ۴.۳ درصد گزارش شده است.

در کشورهای گرم‌تر، ارقام بسیار بالاتر است: یونان ۷۵.۸٪، بلغارستان ۶۱٪، ایتالیا ۵۶٪ و اسپانیا ۴۱٪ دارای سیستم خنک کننده و سرمایشی هستند. و در نهایت اینکه تنها حدود یک‌چهارم خانوارهای اروپایی به سیستم تهویه مطبوع مجهزند و در بسیاری از کشورهای اروپایی خانه‌ها اساساً برای مقابله با گرمای شدید طراحی نشده‌اند.»
در چنین شرایطی، هشدار هواشناسی هم به تنهایی کافی نیست. هشدار باید به مجموعه‌ای از اقدامات عملی تبدیل شود؛حتی آمارهای فرانسه نشان می‌دهد مرگ‌ها تنها در بیمارستان‌ها رخ نداده؛ افزایش مرگ‌ومیر در خانه‌ها و مراکز نگهداری سالمندان نیز ثبت شده است. سازمان بهداشت عمومی فرانسه صراحتاً بر ضرورت اجرای اقدامات پیشگیرانه و مدیریتی تأکید کرده و هشدار داده است که نباید منتظر مشاهده پیامدهای سلامت ماند.

از طرفی زیرساخت شهری بسیاری از شهرهای اروپایی برای تابستان‌هایی طراحی شده که دیگر وجود ندارند. شهرهای متراکم، آسفالت گسترده، کمبود سایه و فضای سبز و ساختمان‌هایی که برای دماهای بسیار بالا طراحی نشده‌اند، می‌توانند اثر گرما را تشدید کنند. گزارش‌های اخیر نیز نشان می‌دهد شهرهای اروپایی به سمت افزایش فضای سبز، حرکت کرده‌اند، اما سرعت این اقدامات با سرعت تغییرات اقلیمی فاصله دارد.از این منظر، مسئله فقط «گرمای بی‌سابقه» نیست؛ مسئله آمادگی ناکافی برای شرایطی است که از قبل درباره آن هشدار داده شده بود.

اروپا سال‌هاست درباره تغییرات اقلیمی، افزایش دمای متوسط و تشدید موج‌های گرما گزارش منتشر می‌کند. با این حال، زمانی که دماسنج‌ها به مرزهای خطرناک می‌رسند، بخش قابل توجهی از واکنش‌ها همچنان در سطح هشدار، توصیه به نوشیدن آب و درخواست از سالمندان برای ماندن در خانه باقی می‌ماند.در حالی که مرگ هزاران نفر نشان می‌دهد مسئله دیگر صرفاً یک هشدار نظری نیست.

حتی اگر همه این مرگ‌ها را مستقیماً به «گرما» نسبت ندهیم، ابعاد بحران همچنان سنگین است. روش‌های آماری کشورهای اروپایی مرگ‌های مشاهده‌شده را با تعداد مرگ مورد انتظار مقایسه می‌کنند و افزایش غیرعادی را به دوره گرما نسبت می‌دهند. بنابراین موج گرما یک عامل جدی و قابل اندازه‌گیری در بحران سلامت عمومی است و کشورهایی که مدعی دستاوردهای فناورانه هستند هنوز نتواستند برای گرمای هوا چاره ای بندیشند و تلفات جانی می دهند.

از سوی دیگر، خسارت گرما به مرگ انسان‌ها محدود نمانده است. خشکسالی و دمای بالا کشاورزی، منابع آب، رودخانه‌های قابل کشتیرانی و جنگل‌های اروپا را نیز تحت فشار قرار داده و آتش‌سوزی‌های گسترده، کاهش تولید محصولات و اختلال در فعالیت‌های اقتصادی را به همراه داشته است.

بنابراین سؤال اصلی دیگر این نیست که «آیا اروپا گرم‌تر می‌شود؟»؛ چراکه این واقعیت در حال رخ دادن است. سؤال مهم‌تر این است که آیا دولت‌های اروپایی به همان اندازه‌ای که درباره تغییرات اقلیمی هشدار داده‌اند، برای محافظت از مردم در برابر پیامدهای آن سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی کرده‌اند؟

مرگ هزاران نفر در آلمان و فرانسه نشان می‌دهد پاسخ به این سؤال دست‌کم در تابستان ۲۰۲۶ چندان امیدوارکننده نیست. اگر موج گرما از یک رخداد استثنایی به پدیده‌ای تکرارشونده تبدیل شده، ادامه مدیریت سنتی بحران با هشدارهای مقطعی و توصیه‌های عمومی نمی‌تواند کافی باشد.

جمع بندی

آنچه امروز در کشورهای اروپایی در جریان است، نشان می‌دهد گرمایش زمین دیگر صرفاً یک هشدار زیست‌محیطی یا مسئله‌ای مربوط به آینده نیست؛ بحرانی است که مستقیماً جان شهروندان را تهدید می‌کند. ثبت هزاران مورد مرگ مرتبط با گرما در کشورهایی مانند آلمان و اسپانیا، در کنار افزایش دما و تکرار موج‌های گرمای شدید، نشان می‌دهد حتی نظام‌های بهداشتی و زیرساختی پیشرفته نتوانستند هنوز اقدامی کاربردی در راستای ارتقا کیفیت زندگی شهروندان در مقابل گرما انجام دهند نیز در برابر سرعت تغییرات اقلیمی مصون نیستند.

این واقعیت یک پرسش جدی را مطرح می‌کند؛ کشورهایی که از پیشرفته‌ترین اقتصادها و فناوری‌های جهان برخوردارند، چرا هنوز برای حفاظت از شهروندان خود در برابر گرمای شدید با چالش مواجه‌اند؟ توسعه اقتصادی، فناوری‌های پیشرفته و نظام‌های درمانی قدرتمند زمانی می‌توانند به معنای واقعی از مردم محافظت کنند که با زیرساخت‌های متناسب با شرایط جدید اقلیمی همراه شوند اما تاکنون علیرغم این پیشرفت ها هیچ اقدام مثبتی صورت نگرفته است.

انتهای پیام/